Một số vấn đề thường gặp với đơn thuốc (tiếp theo và hết)

2. Nội dung đơn thuốc:

Đơn thuốc được coi là văn bản của thày thuốc để quy định chế độ điều trị cho người bệnh và nó còn mang tính chất pháp lý. Vì vậy việc kê đơn thuốc cần phải tuân thủ theo những nguyên tắc chặt chẽ đã được quy định.

Các đơn thuốc có nhiều vị thuốc cần ghi theo nguyên tắc: các thuốc quan trọng, có tác dụng chính (như điều trị căn nguyên gây bệnh) thì được ghi trước, sau đó đến các thuốc điều trị triệu chứng bệnh, tiếp đó mới đến các thuốc bổ trợ, bồi bổ cơ thể (như các vitamin, khoáng chất, thuốc bổ dưỡng,…).

Các thuốc độc, các thuốc gây nghiện, các thuốc hướng thần phải được viết riêng trong một đơn khác theo quy định, quy chế về quản lý và kê đơn thuốc độc, thuốc hướng thần, thuốc gây nghiện do Bộ Y tế ban hành. Tuy nhiên, trên thực tế một số bác sỹ còn quên hoặc không để ý tới điều này, đặc biệt là một số thuốc được xếp vào nhóm thuốc độc vẫn được viết cùng với các loại thuốc thông thường khác trong cùng một đơn, hoặc đôi khi trong trường hợp bổ sung thêm thuốc điều trị chính, thay vì phải viết lại đơn mới thì bác sỹ lại viết bổ sung luôn thuốc quan trọng này xuống phía dưới đơn.

Bên cạnh những sai sót có thể gặp trên, một số vấn đề khác cũng có thể gặp với các đơn thuốc:

+ Phối hợp thuốc không hợp lý: Một số đơn thuốc có thể xuất hiện cả hai loại thuốc cùng một nhóm (tất nhiên là ghi dưới dạng hai tên biệt dược khác nhau). Hoặc kê cùng một lúc hai thuốc thuộc 2 nhóm có thể tương tác với nhau, trong trường hợp này có hai tình huống xảy ra: thứ nhất, nếu hai thuốc này tương tác phối hợp thì làm tăng cường tác dụng của thuốc, có thể khiến bệnh nhân bị ngộ độc thuốc ngay cả với mức liều bình thường (liều khi dùng riêng rẽ từng thuốc), trường hợp thứ hai là hai thuốc tương tác loại trừ tác dụng của nhau khiến mất đi tác dụng điều trị của thuốc. Điều đặc biệt nguy hiểm là một số thuốc có thể kết tinh khi hoà trộn với nhau hoặc tạo ra sản phẩm trung gian, sản phẩm phụ gây độc dẫn tới nguy hiểm cho bệnh nhân.

+ Điều trị “bao vây”: Đây là tình trạng bác sỹ đưa vào đơn thuốc cùng lúc nhiều thuốc thuộc những nhóm thuốc có tác dụng điều trị các nguyên nhân gây bệnh khác nhau. Điều này không những gây ảnh hưởng tới sức khoẻ người bệnh mà còn tác động tới kinh tế của người bệnh. Việc ghi đơn nhiều thuốc cũng thường đi kèm với điều trị “nặng tay”, tức là bệnh chưa tới mức phải sử dụng loại thuốc đó và chưa cần sử dụng với mức liều như vậy. Điều này có thể dẫn tới bùng phát tình trạng mầm bệnh kháng với các thuốc (đặc biệt là tình trạng lạm dụng kháng sinh).

+ Đơn thuốc có thể gồm nhiều thuốc bổ: Một trong những nguyên nhân dẫn tới điều này là tâm lý của bệnh nhân thích có nhiều loại thuốc trong một đơn, hoặc do  bác sỹ “quen tay”. Trong điều kiện ngày nay, sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ ngành dược, nhiều hãng thuốc lớn xâm nhập thị trường và cạnh tranh trong việc tiêu thụ sản phẩm, vì vậy trong đơn thuốc có thể xuất hiện khá nhiều loại thuốc bổ, đây cũng được coi là tình trạng lạm dụng thuốc, dẫn tới tốn kém không ít tiền bạc của bệnh nhân và gây lãng phí.

Để khắc phục một số vấn đề trên, cần có sự quan tâm, lưu ý không chỉ của thầy thuốc mà còn cả từ phía người bệnh. Đối với thầy thuốc, cần kê đơn thuốc đúng nguyên tắc, hiệu quả, tiết kiệm và thường xuyên trau dồi kiến thức về bệnh học, phương pháp điều trị cũng như cập nhật thông tin mới về thuốc điều trị và có thể nhờ sự trợ giúp của các dược sỹ khi cần thiết. Đối với bệnh nhân, cần nâng cao nhận thức, hiểu biết về các vấn đề sức khoẻ cũng như nên có hiểu biết cơ bản về thuốc điều trị bệnh cho bản thân, tuân thủ theo đúng chỉ định điều trị của bác sỹ và nên trao đổi với bác sỹ kê đơn khi không rõ loại thuốc được điều trị.

Văn Tài - CIMSI