Những người sống với căn bệnh đau mạn tính thường hay so sánh cuộc sống của họ với việc cưỡi một chiếc xe coaster. Có những ngày đẹp khi bạn cảm thấy như được nâng lên, và sau đó có những ngày xấu khi tâm trạng bạn chìm xuống, bạn cảm thấy bất lực. Hiếm khi nỗi đau của bạn giữ nguyên ở một mức mà nó cứ lên xuống. Nỗi đau chẳng có biên giới, khi một bộ phận trong bạn bị đau thì toàn bộ cơ thể bạn phản ứng lại.

Bởi vì bạn cố hiểu, chấp nhận và làm chủ tình trạng của mình, hành vi và cảm xúc của bạn có thể vượt qua được hàng loạt cơn trồi sụt này. Điều đó đặc biệt  đúng nếu bạn có bệnh suy nhược. Thường thì những thay đổi hành vi và tinh thần theo một mẫu dự đoán được.

Chu kỳ hành vi

Một trong những ảnh hưởng đầu tiên dễ nhận thấy với căn bệnh đau khổ triền miên là sự thay đổi hành vi trong hoạt động hằng ngày. Công việc thường kỳ hay trở nên khó khăn hơn nhiều, thậm chí không thể làm nổi.

Kịch bản sau đây là một ví dụ về bệnh đau khổ triền miên gây ra những gì và dễ dàng làm biến đổi lề thói thói quen hằng ngày.

Bước 1: Giảm hoạt động

Vì bạn đau ốm nên quét sân cũng thành nặng nhọc, thế là để mặc lá rụng. Nhưng mỗi lần nhìn qua cửa sổ bạn lại bị nhắc về việc bạn không thể làm.

Bạn có thể thuê một người  quét sân, nhưng lại tốn tiền. Bạn có người nhà làm hộ, nhưng họ có thể thấy bực bội vì bạn không giúp đỡ họ. Thêm nữa bạn không thích cái ý tưởng cứ nhìn người khác thực thi các trách nhiệm của bạn. Thế là bạn đợi cho đến ngày bạn cảm thấy khá hơn.

Bước 2: Tăng hoạt động

Ngày đó tới, bệnh của bạn đã khá hơn, bạn quét sân. nhưng bạn lại còn làm nhiều việc vặt khác, vệ sinh ga ra và đi ăn tối với bạn bè.

Bạn làm ra một ngày bận rộn- nhưng là chừng nào mà bạn cảm thấy khỏe, vì sao mà không làm cho hết những việc bạn đã bỏ bê chứ.

Bước 3: Đau hơn, kém hoạt động

Ngày tiếp theo bạn khó nhúc nhích. bạn tự hành hạ mình bằng cách cố làm thật nhiều một lúc và phải nghỉ mất vài ngày để phục hồi.

Rốt cục bạn lại cảm thấy khá hơn. Nhưng hễ bạn bắt đầu hoạt động nhiều hơn, bệnh của bạn lại tệ hơn. Bạn nghĩ rằng chỉ còn cách  hạn chế hoạt động tay chân - thế là bạn lại chuyển vô khối việc nhà cho các thành viên gia đình hoặc bạn bè và nằm trên giường nhiều hơn.

Trong khi đó lá tiếp tục rụng, bạn bè gọi điện cho bạn và bạn cảm thấy không còn đủ sức để làm bất cứ việc gì.

Bước 4: Mất hết sức mạnh và sức lao động

Thời gian bạn nằm làm cho bạn mệt mỏi và yếu và càng làm bạn khó dọn nổi đống lá. Bởi quá lâu không hoạt động, thể lực rời bỏ bạn.  Bạn dễ bị mệt mỏi, thậm chí chỉ nghĩ đếm lao động chân tay thôi cũng thấy nản lòng

Bước 5: Rút lui và cô lập

Bạn phát hiện ra rằng bạn ở một mình nhiều hơn và thời gian người khác chăm sóc bạn càng ít đi. Bởi vì bạn đã thôi đến thăm bạn bè, họ thì chẳng gọi cho bạn nữa. Họ thấy ra rằng bạn khước từ họ, sao mà bực thế.

Gia đình bạn trở nên quen với việc làm mọi việc mà không có bạn.Bây giờ không chỉ quét sân không có giúp sức của bạn mà họ còn bắt đầu đi ăn ở tiệm hay tham dự các hoạt động xã hội mà không có bạn. Họ nghĩ nên để cho bạn nghỉ không bắt bạn phải đi cùng.

Bạn khuất dần kể cả trong gia đình, bạn bè và trong các hoạt động yêu thích. Đến một ngày bạn cảm thấy khá hơn một chút. Tiếp theo là một ngày tốt nữa, bạn thấy lạc quan rằng sức khỏe bạn khá hơn. Nhưng lại một lần nữa bệnh của bạn lại bùng lên, vòng tròn luẩn quẩn.

Chu kì cảm xúc

Bởi lẽ hành vi của bạn dao động khi bạn bệnh, cảm xúc của bạn cũng vậy. Thông thường, hai điều này liên quan nhau chặt chẽ- bạn càng có khả năng làm được nhiều, tâm trạng của bạn càng tốt, khả năng giảm sút, tâm trạng bạn càng tồi. Cũng như hành vi của bạn, tinh thần bạn cũng có khuynh hướng theo mẫu vòng quay sau đây:

Bước 1: Sợ hãi và lo âu

Khi bạn trải qua lần đầu đau bệnh, bạn thấy sợ hãi và lo âu. Bạn lo rằng bệnh của bạn sẽ là triệu chứng sự tàn tật hay bệnh tật nghiêm trọng. Bệnh của bạn trở thành tâm điểm sự chú ý của bạn. Bạn càng lo lắng về điều đó, tình hình dường như càng tệ, và tiếp theo là càng khó bỏ qua.

Bước 2: Hy vọng và hứa hẹn

Đến khi bạn nhận ra nguyên do (điểm phát hỏa) bệnh của bạn, sợ hãi và lo âu  sẽ được thay thế bằng hy vọng rằng bác sĩ của bạn có thể làm bệnh của bạn biến mất và cuộc sống của bạn sớm trở lại bình thường. Nếu bác sĩ của bạn không thể tìm được nguyên nhân, thì ít nhất biết rằng bệnh của bạn không phải triệu chứng bệnh tật đe dọa tới cuộc sống, bạn cảm thấy tốt hơn.

Bạn nghĩ giải tỏa vấn đề bệnh tật là yêu cầu xác đáng. Trong xã hội hôm nay khi có thứ gì đó hỏng bạn mong đợi một ai đó sửa chữa nó. Nhưng “sửa chữa” thân thể bạn thì phức tạp hơn nhiều so với việc sử xe ô tô hay đồ gia dụng. Khi bệnh tiếp tục tồn tại bất chấp những cuộc viếng thăm hàng loạt bác sĩ thì hy vọng thu hẹp lại.

Bước 3: Giận dữ và thất vọng

Bao trùm lên cuộc sống là bạn trở nên thất vọng và ngã lòng. Đay là giai đoạn bạn hỏi:’Sao lại là ta?” và “Ta đã làm gì mà phải  gánh chịu  thế này?”. Ở mức độ nào đó, có thể bạn cũng biết bệnh  không phải là hình phạt. Nhưng bạn vẫn cảm thấy mình đã có điều gì sai trái nên bây giờ phải trả giá.

Bạn có thể còn thấy nó thật dễ dàng trút thùng nước gạo sang mọi người - cho các bác sĩ của bạn, người đại diện bảo hiểm của bạn, thậm chí chính gia đình và bạn bè của bạn. Nhưng nó không làm mất đi sự giận dữ. Nó làm bạn khó chịu như đợi lâu ở phòng khám, hóa đơn mỗi lần khám bệnh, sự phụ thuộc vào người khác tăng lên, cảm giác mất bình tĩnh hoặc trùm lên tất cả, là không thoát khỏi bệnh.

Vì cuộc sống của bạn càng ngày càng như không còn của bạn, có thể bạn đi tìm sự làm chủ phía khác, ở các cách tiêu cực, như tăng liều thuốc hay uống rượu. Bạn càng trở nên dễ cáu bẳn với những người đang cố hết sức giúp đỡ bạn.

Bước 4: Tội lỗi và đầu hàng

Mặc cảm tội lỗi  sẽ bao phủ lên tất cả mội điều bạn nói và làm. Thay vì nói về mặc cảm đó bạn tránh né  mọi người để tránh đổ sự giận dỗi lên họ.

Bạn còn cảm thấy có lỗi vì bạn không thể  làm nổi phần việc của mình nữa. Bạn đời của bạn hay con trẻ phải làm hết phần việc nhà của bạn. Đồng nghiệp phải làm giúp bạn. Thay vì trút bỏ sự thất vọng bạn lại kìm nén cảm xúc và giữ kín  trong lòng.

Bước 5: Lại hy vọng, sau  khi thất vọng

Dần dần, hoặc bất ngờ bạn cảm thất khá hơn. Bạn lạc quan rằng tình hình cuối cùng sáng sủa hơn hoặc cách trị bệnh mới đang tác dụng. Đầy xúc động, bạn trở lại công việc thường ngày. Nhưng sau một thời gian, bệnh tái xuất, bạn tuyệt vọng kinh khủng và mất tất cả hy vọng sẽ phục hồi. Bạn thấy mệt mỏi và thấy khó ngồi dậy khỏi giường mỗi sáng.  Những thứ  bạn vốn coi trọng như xuất hiện hay tham dự các sự kiện gia đình và xã hội chẳng còn gì quan trọng với bạn.

Bạn bắt đầu lại cảm thấy dường như bạn chẳng còn được yêu quý, chẳng cần cho ai, lòng tự trọng của bạn bị tổn thương chưa từng thấy. Thậm chí bạn còn bắt đầu nghi ngờ liệu bạn có xứng đáng được yêu, được quan tâm. Vì bạn cứ kéo mình vào sâu tít nỗi lòng, nên bệnh của bạn trở thành tâm điểm sự tập trung của bạn. Sợ hãi, cô độc, chán nản, cộng với việc nhiều ngày không có gì mà làm, làm cho bệnh dường như tồi tệ hơn. Sự khốc liệt của bệnh tật cuối cùng khiến bạn tìm kiếm biện pháp điều trị khác, đặt bạn vào vòng chu kỳ lặp lại.

Sự hồi đáp của gia đình bạn

Bệnh của bạn, cách nào mà bạn phản ứng với nó, đều ảnh hưởng đến gia đình bạn. Hồi đáp của họ với hành vi và cảm xúc của bạn có thể tạo ra vài chu kỳ song song

Hành vi của gia đình

Khi căn bệnh lâu ngày trở thành vấn đề, các thành viên gia đình nói chung là chứng tỏ sự đóng góp đáng kể. Họ thường là tăng cường chú ý đến bạn, họ làm nhiều việc gần nhà hơn để họ có thể thư giãn và cảm thấy tốt hơn.

Các thành viên gia đình còn trở nên thận trọng  khi đánh giá bệnh tình của bạn và giũ gìn các hoạt động có vẻ như làm cho bệnh tình tốt lên hay xấu đi/Họ theo sát bạn  trong sự nỗ lực giúp bạn giảm đau và giúp bác sĩ chuẩn đoán.

Khi bệnh của bạn chẳng khá hơn, sự kiên nhẫn của gia đình có thể mất dần. Đến giai đoạn này họ bắt đầu bực bội với gánh nặng mà họ gánh thêm từ bạn. Phần lớn các thành viên trong gia đình nhận thấy rằng đó không phải lỗi ở bạn, nhưng họ khó có thể tách biệt nhân vật với bệnh tật. Họ có thể  rút lui và ít chú ý tới bạn  hơn.

Cảm xúc của gia đình

Các thành viên trong gia đình thường qua các cảm xúc rất giống bạn. Ban đầu họ sợ hãi căn nguyên của bệnh. Sau đó khi các biện pháp chữa bệnh dường như không hiệu quả và họ gánh vác nhiều trách nhiệm, họ trở nên giận dữ và hỏi:” Tại sao lại là chúng tôi?”

Cũng như bạn, các thành viên gia đình cũng thấy mất cả bình tĩnh trước những nhiệm cuộc sống và công việc hàng ngày. Sự thất vọng  có thể dẫn họ tới phải giấu sự mất tự nhiên vì họ giận dữ với tình cảnh mà họ phải đối mặt. Không chủ tâm  họ có thể trút sự tức giận vào bạn.

Họ cảm thấy tồi tệ khi gắt gỏng với bạn, đến lượt họ lại cảm thấy họ và cái họ đã làm thật xấu. “Tôi chẳng phải người tốt” và “Nhẽ ra tôi phải điều khiển được tình tình” là các suy nghĩ thông thường. Cảm giác có lỗi của họ lại dẫn đến việc chăm chút bạn nhiều hơn, bắt đầu lại chu kỳ hành vi.

Thật không may, mặc dù bạn và gia đình bạn cùng chịu chung một cảm giác, nhưng có thể  bạn lại thấy khó  mà nói ra điều đó. Thành viên trong gia đình  sợ nói ra điều đó tức là đổ lỗi cho bạn về bệnh của bạn. Họ cũng không muốn tỏ ra ích kỷ và thiếu thận trọng. Bạn cũng có nỗi sợ như vậy. Sự im lặng, thường thì đem lại nỗi óan hận và thất vọng nhiều hơn.

Phá vỡ chu kỳ

Bạn có thể nghĩ vòng quay của căn bệnh triền miên là không có kết thúc. Nhưng bạn có thể bẻ gãy nó. Đường xoắn ốc đi xuống thường đi kèm với căn bệnh kinh niên chỉ có khi bạn tập trung mọi sự chú ý vào bệnh. Để điều chỉnh căn bệnh, bạn hãy thay đổi cuộc sống, thường là bằng cách mà bạn lại không thích.

Hãy học cách kiểm soát bệnh tật, để nó không còn  là tâm điểm mọi sự chú ý của bạn nữa, sau đó bạn tập trung vào mà nó đem lại cho bạn niềm vui và sự hài lòng. Điều đó làm mới lại cảm giác tự chủ trước cuộc sống và giúp bạn kết thúc vòng quay bệnh tật.

Người xử lý: Phùng Thị Lan