Trang chủ
CHUYÊN TRANG
CÁC BỆNH CÚM
Chủng virus đang tấn công nhóm người nguy cơ cao
VIRUS VÀ BỆNH GAN
Thiếu kali dễ bị bệnh gan
BỆNH LAO
Nhiều thách thức trong phòng, chống lao
BỆNH TIM MẠCH
Nhịp tim bất thường tăng nguy cơ mất trí nhớ
HIV/AIDS
Người nhiễm và ảnh hưởng bởi HIV sẽ được hỗ trợ vay vốn
SỨC KHỎE SINH SẢN
Có con sau 19 lần sảy thai
SỨC KHỎE VỊ THÀNH NIÊN
Trang bị kiến thức giới thông qua câu lạc bộ

LIÊN KẾT
Bệnh quai bị (25/11/2010) Trang in Trang in

Mặc dù trước đây bệnh thường gặp ở trẻ em, nhưng hiện nay bệnh quai bị hay xảy ra ở thanh niên.

Quai bị là bệnh nhiễm virus khởi đầu ở các tuyến mang tai - 1 trong 3 đôi tuyến nước bọt. Ở khoảng 2/3 số ca quai bị, cả 2 tuyến mang tai đều bị nhiễm. Bệnh lan truyền khi người bệnh quai bị hắt hơi, ho hoặc nói chuyện làm bắn những giọt nước bọt khiến người khác hít phải.

Mỗi người có 3 đôi tuyến nước bọt. Mỗi tuyến, kể cả tuyến mang tai đều có ống dẫn riêng từ tuyến vào miệng. Quai bị là bệnh thường gặp trước khi vaccin quai bị được cấp phép năm 1967. Trước khi có vaccin, mỗi năm tại Mỹ có hơn 200.000 ca mắc bệnh. Kể từ khi có vaccin, số ca đã giảm xuống còn dưới 1000 ca/năm. Người mắc quai bị thường hồi phục hoàn toàn.

Dấu hiệu và triệu chứng

Quai bị có thể dẫn tới:

  • Sưng, đau tuyến nước bọt 1 hoặc cả 2 bên

  • Đau khi nhai hoặc nuốt, đặc biệt với thức ăn chua hoặc đồ uống kích thích tiết nước bọt

  • Sốt

  • Yếu mệt

  • Viêm tinh hoàn 

Dấu hiệu chủ yếu và được biết rõ nhất của quai bị là sưng tuyến nước bọt khiến má sưng lên. Sốt thường kéo dài khoảng 3-4 ngày. Ở trẻ nhỏ, sốt thường nhẹ. Khoảng 1/3 số người nhiễm virus quai bị không có triệu chứng. Nếu có, triệu chứng thường khởi phát 2-3 tuần sau khi nhiễm virus. Bệnh lây lan trong khoảng 1 ngày trước khi sưng tuyến mang tai, lây nhiễm mạnh nhất trong tối thiểu 3 ngày tiếp theo và nguy cơ này giảm khi tuyến bớt sưng.

Nguyên nhân

Do virus quai bị, thuộc họ paramyxovirrus, dễ dàng lây truyền từ người này sang người khác qua nước bọt có chứa virus. Có thể nhiễm bệnh khi hít phải những giọt nước bọt của người bệnh khi họ ho, hắt hơi. Không dùng chung bát đũa với người bệnh quai bị vì đây là một đường lây truyền.

Khi nào cần đi khám

Nếu nghi ngờ bị mắc quai bị, cần đến khám bác sĩ ngay. Quai bị hiện đã trở nên ít gặp, có nghĩa là các dấu hiệu như sưng tuyến và sốt có thể chỉ báo một bệnh khác như viêm amiđan hoặc tắc tuyến nước bọt. Mặt khác, các virus hiếm gặp khác có thể nhiễm vào tuyến nước bọt, gây bệnh giống như quai bị.

Nếu chắc chắn bị quai bị, cần theo dõi các biến chứng có thể xảy ra. Đến khám bác sĩ ngay nếu bệnh nhân quai bị có:

  • Nôn nhiều lần

  • Cứng gáy

  • Mất nước 

Cũng như khi có các triệu chứng sau:

  • Sưng dai dẳng trên 1 tuần

  • Sốt kéo dài trên 4 ngày

  • Da vùng tuyến mang tai đỏ lên

  • Tinh hoàn đau

  • Đau bụng dai dẳng 

Sàng lọc và chẩn đoán

Bác sĩ chẩn đoán quai bị bằng cách khám và sờ nắn nhẹ nhàng tuyến sưng. Mặc dù không cần xét nghiệm, nhưng cũng có thể xét nghiệm máu tìm kháng thể kháng virus quai bị.

Biến chứng

Các biến chứng của quai bị hiếm gặp nhưng có thể nặng, bao gồm:

  • Viêm tinh hoàn 1 bên hoặc cả 2 bên, xảy ra ở khoảng 1/4 nam thiếu niên và nam giới bị quai bị. Viêm tinh hoàn có thể gây đau và đôi khi dẫn tới vô sinh do làm giảm số lượng tinh trùng.

  • Viêm tụy, với các dấu hiệu đau vùng thượng vị, buồn nôn và nôn.

  • Viêm não có thể dẫn tới các triệu chứng thần kinh và đe dọa tính mạng. Mặc dù nặng, nhưng viêm não là biến chứng hiếm gặp của quai bị.

  • Viêm màng não có thể xảy ra khi virus quai bị đi qua máu tới hệ thần kinh trung ương. Giống như viêm não, viêm màng não là biến chứng hiếm gặp của quai bị.

  • Viêm buồng trứng với triệu chứng đau hạ vị, có vẻ không gây vô sinh.

  • Giảm sức nghe. Quai bị là một trong số các nguyên nhân hay gặp nhất gây điếc do thần kinh, nhưng ít hơn so với virus sởi.

Khi bệnh nhân có biến chứng của quai bị, cần đến bệnh viện ngay.

Điều trị

Vì quai bị là bệnh do virus, nên không thể điều trị bằng kháng sinh.

Giống như đa số các bệnh do virus, quai bị phải diễn ra theo tiến trình của nó. Hầu hết bệnh nhân hồi phục mà không bị biến chứng trong vòng 2 tuần.

Phòng bệnh

Nói chung, người đã từng bị quai bị hoặc đã tiêm vaccin phòng quai bị được coi là có miễn dịch với bệnh này.

Vaccin quai bị là một phần trong tiêm chủng sởi-quai bị-rubella. Trẻ được tiêm vaccin này lúc 12-15 tháng tuổi và tiêm nhắc lại khi 3-6 tuổi.

Nếu không chắc chắn rằng mình đã có miễn dịch chưa hoặc có cần tiêm phòng hay không, hãy trao đổi với bác sĩ về vaccin sởi-quai bị-rubella hoặc vaccin quai bị đơn thuần. Trẻ em, đặc biệt các bé trai đến tuổi dậy thì cần được tiêm phòng quai bị nếu chưa tiêm trước tuổi 12.

Không tiêm vaccin phòng quai bị khi:

  • Đang có thai

  • Được truyền các sản phẩm máu, kể cả gamma globulin, trong vòng 3 tháng trước, vì sẽ làm mất tác dụng của vaccin.

  • Bị suy giảm miễn dịch hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch, vì sẽ có nguy cơ cao bị biến chứng của vaccin. Nhưng vì quai bị là nguy cơ sức khỏe lớn hơn khi hệ miễn dịch bị suy yếu, nên cần thảo luận với bác sĩ về những ưu nhược điểm của việc tiêm chủng. Nếu đã từng bị quai bị, tiêm lại vaccin không gây thêm nguy cơ. 

Hệ miễn dịch có thể bị suy yếu do các bệnh như đái tháo đường và khí phế thũng, hoặc do ghép tạng hay ghép tủy xương. Người nhiễm HIV/AIDS có thể tiêm vaccin sởi-quai bị-rubella trừ phi hệ miễn dịch bị tổn hại nặng.

Chăm sóc

Nguyên nhân quai bị là do virus, nên cách điều trị tốt nhất là thời gian và nghỉ ngơi. Bác sĩ ít có thể làm gì để thúc đẩy quá trình hồi phục. Bệnh nhân có thể thực hiện các bước sau để giảm đau và khó chịu, cũng như tránh cho người khác khỏi nhiễm bệnh. Các bước này gồm:

  • Nghỉ ngơi tại giường đến khi hết sốt

  • Cách ly để tránh lây truyền bệnh cho người khác

  • Dùng acetaminophen hoặc các thuốc chống viêm phi steroid như ibuprofen để làm giảm triệu chứng. Người lớn có thể dùng aspirin. Không dùng aspirin cho trẻ vì nguy cơ bị hội chứng Reye, tuy hiếm nhưng có thể gây tử vong.

  • Đắp gạc lạnh để làm giảm đau và sưng tuyến

  • Tránh thức ăn phải nhai nhiều, thay bằng súp hoặc thức ăn mềm

  • Tránh đồ ăn chua như nước chanh hoặc nước cam kích thích tiết nước bọt

  • Uống nhiều nước, như nước lọc, nước sô đa không chứa caffein, trà không chứa caffein

  • Mặc quần lót thể thao khi sưng tinh hoàn 

Kỹ năng đối phó

Quai bị có thể khiến trẻ phải ở nhà trên 1 tuần. Khi ở nhà cùng trẻ, có thể lập kế hoạch một số hoạt động nhẹ nhàng để cha mẹ cùng tham gia với trẻ.

Điều quan trọng nhất cha mẹ cần làm là theo dõi các biến chứng của quai bị. Ở bé trai, cần đặc biệt theo dõi dấu hiệu sốt cao kèm theo đau và sưng tinh hoàn. Ở bé gái, đau bụng có thể liên quan đến viêm buồng trứng hoặc viêm tụy. Nếu trẻ sốt rất cao, cần khám bác sĩ.

Người xử lý: Thanh Mai

Tin cùng chuyên mục
Loét miệng (25/11/2010)
Viêm tai giữa (25/11/2010)
Viêm amidan (25/11/2010)
CHUYÊN MỤC LIÊN QUAN
TIN ĐỌC NHIỀU
ĐĂNG NHẬP
Tên đăng nhập
Mật khẩu
Đăng ký
KHẢO SÁT
Đánh giá của bạn về chất lượng các tạp chí y học VN



TRA CỨU NHANH


Từ khóa


THỐNG KÊ TRUY CẬP
Lượt truy cập:
Đang xem: 112

BỘ Y TẾ
VIỆN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN-THƯ VIỆN Y HỌC TRUNG ƯƠNG
 
ÐT: 04.37.36.83.15;    Fax: 04.37.36.83.19;     Email: cimsi@cimsi.org.vn    Địa chỉ: ngõ 135 Núi Trúc - Ba Ðình - Hà Nội, Việt Nam
Phụ trách: Tiến sĩ, Bác sĩ Lương Chí Thành   Giấy phép
249/GP-CBC