Ed.- Ở Việt Nam, tế bào gốc đã được ứng dụng cho nhiều lĩnh vực như nhãn khoa, tim, bỏng, da liễu, thẩm mỹ… nhưng các nghiên cứu còn tự phát và chưa có định hướng lâu dài.

Tế bào gốc (TBG) có khả năng biệt hóa thành các tế bào khác nhau để thay thế cho các tế bào bị mất đi do già, chết tự nhiên hay do chấn thương. Việc ứng dụng TBG trong y học đã mở ra nhiều cơ hội sống cho bệnh nhân.  Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học, chuyên gia nhận định, các nghiên cứu về TBG tại Việt Nam phần lớn còn mang tính tự phát và chưa có định hướng lâu dài.
TBG khởi đầu được nghiên cứu ở Việt Nam thuộc lĩnh vực huyết học với các TBG tạo máu. Đến nay, TBG đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như: điều trị các bệnh lý giác mạc, tim, bỏng, da liễu, thẩm mỹ…

Đua nhau nghiên cứu

Năm 1995, từ ca ghép TBG tạo máu thành công đầu tiên tại Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TP HCM, đến nay trên cả nước đã có nhiều cơ sở nghiên cứu, ứng dụng ghép TBG tạo máu cho điều trị bệnh máu như Bệnh viện Trung ương  Huế, Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108… Ngành da liễu và thẩm mỹ cũng đang “chập chững” ứng dụng TBG vào điều trị các bệnh rám má, trứng cá bọc, da nhăn, rụng tóc từng mảng, sẹo lõm do trứng cá, thủy đậu… Mới đây nhất, Viện Tim mạch Quốc gia công bố kết quả ứng dụng thành công TBG từ tủy xương tự thân để hỗ trợ điều trị chứng suy tim sau nhồi máu cơ tim.

Theo các chuyên gia y tế, phương pháp điều trị bằng TBG đã mở ra một cánh cửa mới trong y học, là niềm hy vọng của nhiều người mắc bệnh hiểm nghèo. Tuy nhiên, phương pháp này chỉ thực hiện được khi có TBG phù hợp. Có thể lấy TBG tự thân (từ cuống rốn, máu ngoại vi, tủy xương…), từ người thân (cha mẹ, anh em ruột thịt) và từ cộng đồng.

Tuy nhiên, tiến sĩ Nguyễn Anh Trí, Viện trưởng Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, thừa nhận: “Ứng dụng TBG trong y học tại Việt Nam đang diễn ra theo kiểu tự phát, mạnh ai nấy làm, bệnh viện nào có điều kiện đều tiến hành nghiên cứu, ứng dụng điều trị TBG từ A đến Z. Vì vậy số lượng bệnh nhân ghép TBG chưa được nhiều”. Bên cạnh đó, việc nghiên cứu, ứng dụng TBG tại Việt Nam cũng gặp rất nhiều khó khăn như:thiếu thốn về hóa chất, cơ sở vật chất, trang thiết bị, hành lang pháp lý, kinh phí hạn hẹp…

Tập trung hóa các trung tâm sản xuất TBG

Tiến sĩ Nguyễn Anh Trí cho rằng, để đẩy mạnh hướng phát triển TBG trong y học, cần tập trung hóa các trung tâm sản xuất TBG. Cả nước chỉ nên có khoảng 3-4 trung tâm sản xuất TBG hoàn chỉnh, còn tại các viện, bệnh viện chỉ nên thành lập những trung tâm ứng dụng TBG để áp dụng vào điều trị và nghiên cứu khoa học chứ không nên sản xuất TBG.

Đồng quan điểm này, giáo sư Phạm Mạnh Hùng, Chủ nhiệm Ban điều phối Nhiệm vụ Khoa học công nghệ cấp nhà nước về TBG, nói: “Nhà nước cần phải điều phối thống nhất tổng thể, nhằm chấm dứt tình trạng nghiên cứu, ứng dụng TBG tự phát như hiện nay”.

Tiến sĩ Phạm Văn Đông, Học viện Quân y, cho biết các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người dân có TBG phù hợp với người bệnh là 4-6 người/10.000 dân. Do tỷ lệ rất ít nên Việt Nam cần xây dựng ngân hàng TBG có số mẫu rất lớn (hàng chục ngàn mẫu) thì nhiều người bệnh mới có cơ hội tìm được TBG phù hợp, việc ứng dụng mới hiệu quả. Hiện trên cả nước chỉ có hai cơ sở đủ khả năng thu thập, xử lý và bảo quản dài hạn các TBG từ máu dây rốn là Bệnh viện Truyền máu - Huyết học TP HCM và ngân hàng tế bào gốc MekoStem (TP HCM).

Để khắc phục những hạn chế này, tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Tiến, Thứ trưởng Bộ Y tế, cho biết sẽ đẩy mạnh hoạt động chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, đào tạo nguồn nhân lực theo ê kip tại nước ngoài về mọi lĩnh vực trong nghiên cứu, ứng dụng TBG. Mục tiêu chúng ta hướng tới là phải xây dựng được một chiến lược về nghiên cứu, ứng dụng TBG trong y học giai đoạn 2010 - 2020, trình Chính phủ phê duyệt đưa vào chương trình công nghệ sinh học quốc gia.

Theo Báo Đất Việt